Home       Disclaimer & Copyright       Over deze website       Sitemap       HONGS Mobiel       Contact       Links
Home Historisch Overzicht Nederlandse GezelschapsSpellen
 

Zoektips voor 'Vrij zoeken'
  • Laat algemene woorden als 'het', 'een', 'de' etc. weg.
  • Er kan ook een uitgever, reeks, auteur, jaartal enz. worden meegeven, b.v. Disney Jumbo 1950.
  • Incomplete zoekwoorden zijn toegestaan. Disn Jumb geeft het zelfde resultaat als Disney Jumbo.
  • Splits woorden, b.v. sport  wedstrijd i.p.v. sportwedstrijd.
  • Plaats uw zoekopdracht tussen aanhalingstekens om exact daarop te zoeken, b.v. "koninklijk huis".
  • Het zoeken toont alleen resultaten die álle zoekwoorden bevatten (AND).
  • Bij een ingave van 3 of meer letters zal geprobeerd worden op basis daarvan al een aantal suggesties te tonen.
Vrij zoeken:   
 Zoek ook in
 omschrijving
De omschrijving is de tekst die beneden de foto's staat. Vink het hokje aan om die mee te nemen in de zoekopdracht. Als het zoekwoord daarin wordt gevonden wordt het geel gemarkeerd in de omschrijving.
Resultaten die één of meer van de hier opgegeven woorden bevatten zullen worden uitgesloten.

Plaats combinaties van woorden tussen aanhalingstekens om die exacte combinatie uit te sluiten, b.v. "koninklijk huis".
Zonder de  woorden:               
Zoeken op speciale velden, zoals Uitgever, Reeks e.d.:
  • Het zoeken toont alleen resultaten die aan álle zoekcretieria voldoen (AND).
  • Let op eerdere selecties in de velden. Wis ze zonodig eerst.
  • Selectie van b.v. een Uitgever leidt automatisch tot een filtering van b.v. Reeksnamen die daarmee gecombineerd kunnen worden.
Spelnamen zijn de algemeen gangbare namen voor een bepaald soort spel, b.v. Ganzenbord of Halma. Dit is dus niet altijd gelijk aan de titel op de doos. Op titel kan wel gezocht worden in het Vrij zoeken veld.

Onder Reeks vallen items die in een serie zijn uitgegeven. Ook vindt men hier themagroepen of andere groeperingen, zoals b.v. Koninklijk Huis of Curiosa.
Uitgever: 
   
  Spelnaam: 
   
  Reeks/Thema: 
   
  Auteur: 
   
Zoeken op jaartallen:
  • Vul alleen het VANAF jaar in om alle items te tonen vanaf dat jaar tot nu.
  • Vul zowel het VANAF jaar als het T/M jaar in om alle items te tonen uit de tussenliggende periode (incl. items uit de ingevulde jaartallen zelf).
  • Vul alleen het T/M jaar in om alle items te tonen tot en met dat jaar en ouder.
Jaar vanaf:     t/m:     Index Nr:  Zoeken op Index Nr:

Elk item heeft een index nummer dat boven in de colofon van het item te vinden is. Indien U het nummer reeds kent kunt U dat invullen.
Deze optie wist automatisch alle andere zoekvelden.
     

   Achtergrond over Monopoly

Eerste aankondiging in de Perry St Nicolaasfolder van 1936


Het spel wordt als snel zo populair dat er wachtlijsten ontstaan


Gedicht over Monopoly in "Het Vaderland", 9 februari 1938

Artikel in "Het Vaderland" 27 februari 1938

1940 - De Nederlandse versie doet zijn intrede

3 verschillende Monopolyspellen in 1 advertentie. Dit vormde een belangrijke aanwijzing voor de datering van de verschillende types.

Monopoly werd in 1934 in Amerika voor het eerst onder die naam uitgebracht in eigen beheer door Charles B. Darrow, alhoewel er al een langere historie was met spellen die als voorloper ervan kunnen worden beschouwd.  Een uitgebreide beschrijving van die voorlopers (vooral veel handgemaakte spellen) is te vinden op het Monopoly Lexicon en op http://monopoly-history.com. Darrow had in dat zelfde jaar zijn spel aan Parker Brothers getoond, maar die toonden geen belangstelling omdat er volgens hen maar liefst 52 ontwerp fouten in het spel zaten. Hij verkocht vervolgens 5000 zelfgemaakte spellen aan een warenhuis in Philadelphia en het spel was direct een groot succes. Voor Darrow was dit niet meer alleen te doen en in 1935 kwam hij weer terug bij Parker Brothers, die nu ineens wél interesse hadden en het spel in Amerika gingen uitgeven.

Vanaf 1936 wordt het spel ook in Engeland door Waddington verkocht met straatnamen van London. Datzelfde spel wordt dan ook door Perry & Co in Nederland geïmporteerd en voorzien van Nederlandse spelregels. Net als in het land van oorsprong verschenen de eerste Engelse spellen als een los bord met een "mini doosje" voor de attributen. Van 1936-1940 groeit de populariteit in Nederland van deze Engelse spellen razendsnel, maar met de komst van de tweede wereldoorlog stopt de import uit Engeland. Waarschijnlijk is dat de aanleiding geweest voor Frederik Louis Verster, de directeur van Perry in Nederland, om een Nederlandse versie van dit spel te bedenken, met Nederlandse steden en straatnamen. Die steden en straatnamen baseerde hij op de lokaties waar Perry filalen en magazijnen had. Zo stond het hoofdfiliaal van Perry in de Kalverstraat te Amsterdam. Zie ook deze pagina voor verdere details hierover. Hij laat de spellen produceren door drukkerij Smeets te Weert.

De officiële licentiehouder namens Waddington voor deze eerste Nederlandse versies was de firma Van Perlstein & Roeper Bosch N.V. (afgekort V.P.&R.B.N.V.). Vanaf 1947 worden de spellen verkocht door uitgever Schippers te Amsterdam die de licentie van Van Perlstein & Roeper Bosch blijkbaar op één of andere manier in handen had gekregen. Hoe dat precies in zijn werk is gegaan is helaas nog niet opgehelderd, daar uit de oorlogsperiode bijzonder weinig archiefmateriaal is overgebleven. Het eerste exemplaar van deze uitgever grijpt terug naar het oorspronkelijke concept met het mini-doosje met los bord, maar al snel schakelt men weer over naar de grotere dozen waar het bord in kan worden opgeborgen. In 1963 doet de merknaam Clipper zijn intrede, na een periode met geëxperimenteer met diverse andere merknamen. De naam Clipper verdwijnt vervolgens weer in 1985 om plaats maken voor de naam Parker en in 1987 neemt Tonka de firma Parker over. Op zijn beurt wordt Tonka, inclusief Parker, in 1991 weer overgenomen door Hasbro, die tot op heden Monopoly uitgeeft.

Zeer aan te bevelen: het internationale Monopoly Lexicon van Albert Veldhuis, waar een deel van de informatie die hier te vinden is met toestemming van afkomstig is.
Verder is op op deze pagina van de Nederlandse zwarte en witte dozen uit de periode 1940-1979 een uitgebreid overzicht te vinden met details van alle kenmerken en onderdelen van de verschillende types.


   
  001 002 003 004 005 006 007 008 009 010 011 012 013 014 015 016 017 018 019 020
Monopoly  [398]
6283
Monopoly (Darrow)
Jaar:
1934
Uitgevers / Fabrikanten:
Charles B Darrow
Algemene spelnamen:
Monopoly
Auteurs / Designers:
Darrow, Charles B.


 
Dit is één van de 5000 zelfgemaakte exemplaren die door Charles B. Darrow in 1934 werden geleverd aan een warenhuis in Philadelphia. Parker Brothers vond het spel toen nog niet interessant dus Darrow bracht ze in eigen beheer uit.
Foto's: Dan Fernandez, Sundown Farm & Ranch.

* * *

6282
Monopoly (Darrow)
Jaar:
1935
Uitgevers / Fabrikanten:
Charles B Darrow
Algemene spelnamen:
Monopoly
Auteurs / Designers:
Darrow, Charles B.


 
Darrow produceerde een tweede versie van zijn spel met een mini-doosje en los bord, nadat het warenhuis had aangegeven de grote doos maar lastig te vinden. deze vorm zou later worden overgenomen door Parker Brothers en ook worden gebruikt voor de eerste Engelse versies die door Perry in Nederland werden geïmporteerd.
Foto's: Dan Fernandez, Sundown Farm & Ranch.

* * *

6284
Monopoly (Parker)
Jaar:
1935
Uitgevers / Fabrikanten:
Parker
Algemene spelnamen:
Monopoly
Auteurs / Designers:
Darrow, Charles B.


 
Het success van de 5000 spellen die via het warenhuis in Philadelphia werden verkocht was Parker niet ontgaan. In 1935 kwam er alsnog een overeenkomst tussen Parker en Darrow. De hier afgebeelde doos is een exemplaar van één van de eerste luxe versies die door Parker werd uitgegeven. Er werd naast deze versie ook weer een mini-doosje met los bord uitgegeven (zie volgende item).
Foto's: Dan Fernandez, Sundown Farm & Ranch.

* * *

6285
Monopoly (Parker)
Jaar:
1935
Uitgevers / Fabrikanten:
Parker
Algemene spelnamen:
Monopoly
Auteurs / Designers:
Darrow, Charles B.


 
Het eerste mini-doosje met los bord dat door Parker werd uitgegeven in de US. Spoedig zou Engeland volgen met een soortgelijke vormgeving.
Foto's: Dan Fernandez, Sundown Farm & Ranch.

* * *

225
Monopoly
Jaar:
1936
Uitgevers / Fabrikanten:
Waddington
Perry

Algemene spelnamen:
Monopoly
Behoort tot reeksen:
Monopoly Klassiek NL
Monopoly zwarte dozen

Afmetingen:
16,3 x 19,2 x 2,8 cm
Nummer(s):
M1


 
Type M1. Buiten Amerika was Engeland het eerste land dat in de dertiger jaren ook Monopoly spellen op de markt ging brengen. Voor de Nederlandse markt werd dit spel (met de straten van London) ook geleverd met één handleiding in 2 talen: Engels en Nederlands. Het werd door de firma Perry geïmporteerd.
Net als in het land van oorsprong verschenen de eerste Engelse spellen als een los bord met een "mini doosje" voor de attributen. Onder de 2de locomotief staat "Pat. app. for No. 3796-36", dat wil zeggen dat het een patent aanvraag van 1936 betreft.

Bron: Monopoly Lexicon Albert Veldhuis

* * *

6289
Monopoly Bankers Tray
Jaar:
1938
Uitgevers / Fabrikanten:
Perry
Algemene spelnamen:
Monopoly
Behoort tot reeksen:
Curiosa
Monopoly Varia


 
Dit geldbakje werd door Perry & Co in 1938 voor 90 cent verkocht als aanvulling op de sinds een tweetal jaar in Nederland uitgebrachte geimporteerde Engelse Monopoly spellen. Naast dit geldbakje was ook los speelgeld te koop voor 75 cent. De vierde foto is uit de Perry St. Nicolaas folder van december 1938.


* * *

6288
Speelgeld
Jaar:
1938
Uitgevers / Fabrikanten:
Perry
Algemene spelnamen:
Monopoly
Speelgeld

Behoort tot reeksen:
Curiosa
Monopoly Varia


 
250 biljetten van verschillende waarden. Totaal 12.500.
Dit speelgeld werd in 1938 door Perry & Co voor 75 cent verkocht als aanvulling op de sinds een tweetal jaar in Nederland uitgebrachte geïmporteerde Engelse Monopoly spellen. Naast dit speelgeld was ook een los geldbakje te koop voor 90 cent. De derde foto is uit de Perry St. Nicolaas folder van december 1938.

* * *

12648
Monopoly
Jaar:
1938 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
Deska
Waddington

Algemene spelnamen:
Monopoly
Behoort tot reeksen:
Monopoly Belgie
Monopoly Klassiek BE

Afmetingen:
26,5 x 51,0 x 4,0 cm


 
Eerste uitgave voor België met aanduiding "Uitgave Deska - Brussel Met de toelating van John Waddington Ltd.". De Kans- en Algemeen Fonds kaartjes zijn rood en blauwgroen, zonder enige opdruk op de rugzijde.

* * *

13253
Soerabaja Spel
Jaar:
1939
Uitgevers / Fabrikanten:
Ruhaak en Co
Algemene spelnamen:
Monopoly
Behoort tot reeksen:
Monopoly Imitaties


 
Bij het getoonde spel hoort oorspronkelijk nog een doos, welke ontbreekt. De spelregels melden dat men die in de doos kan plakken.Het spel is duidelijk geïnspireerd op het succes van Monopoly uit die tijd en toont op de velden allerlei afbeeldingen van gebouwen en stadsdelen van Soerabaja. Volgens het krantenberichtje op foto 7 is de uitgever de firrma Ruhaak & Co, waarvan op foto 8 het gebouw te zien is op een oude ansichtkaart uit ca 1899.
 
Foto 1-6: Gerrit Brouwer

* * *

2292
Monopoly
Jaar:
1939 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
Deska
Algemene spelnamen:
Monopoly
Behoort tot reeksen:
Monopoly Belgie
Monopoly Klassiek BE

Afmetingen:
26,5 x 51,0 x 4,0 cm


 
Goudkleurige doos. Ook het bord heeft een goudkleurige rugzijde.


* * *

6195
Monopoly
Jaar:
1939
Uitgevers / Fabrikanten:
Waddington
Perry

Algemene spelnamen:
Monopoly
Behoort tot reeksen:
Monopoly Klassiek NL
Monopoly zwarte dozen

Afmetingen:
16,3 x 19,2 x 2,8 cm
Nummer(s):
M1.1


 
Overgangsversie tussen type M1 en M2.

Op het "locomotievenplaatje" op de doos van deze uitgave, zowel als op de speelzijde van het bord wordt nog het pat.app.for. 3769-36 vermeld, terwijl op de rugzijde van het bord reeds het inmiddels verstrekte pat.nr.453689 wordt genoemd. Deze versie moet dus tussen type M1 (uitsluitend vermelding 3769-36) en type M2 (doosje vermeldt ook 453689) worden gedateerd. De Banker's Tray die bij dit exemplaar aanwezig is werd door perry in ieder geval vanaf 1938 al verkocht als los attribuur voor 90 cent. deze prijs is ook met potlood op dit exemplaar geschreven, terwijl het spel zelf 4,95 is geprijs (dat is hoger als de standaard prijs uit 1938 van 4,50).

Dit spel bevat alleen een Nederlandse handleiding (met aan het einde weer de afkorting F.L.V. van Frederik Louis Verster) alsmede de tweetalige overzichten van de Chance en Community Chest kaartjes. Het speelbord en deze kaartjes zelf in het Engels.

Collectie Yuri Barends.


* * *

320
Monopoly
Jaar:
1940
Uitgevers / Fabrikanten:
Waddington
Perry

Algemene spelnamen:
Monopoly
Behoort tot reeksen:
Monopoly Klassiek NL
Monopoly zwarte dozen

Afmetingen:
16,3 x 19,2 x 2,8 cm
Nummer(s):
M2


 
Type M2. Op het "locomotievenplaatje" op de doos van deze uitgave, zowel als op de rugzijde van het bord wordt reeds het inmiddels verstrekte pat.nr.453689 genoemd, maar op de speelzijde van het bord staat nog het pat.appl.for no.3796-36. Dit is dus een latere uitgave dan het spel met alleen het pat.appl.for no.3796-36, omdat hier het patentnummer al bekend is. Vandaar de datering nog juist vóór de Tweede Wereldoorlog, omstreeks 1940.
Dit spel bevat 2 handleidingen, de oorspronlijk Engelse en de toegevoegde Nederlandse. De attributen zijn wel nog steeds in het Engels.

Bron: Monopoly Lexicon Albert Veldhuis

* * *

18071
Het Beursspel - Monopoly Rotterdam
Jaar:
1940 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
Zelfbouw
Algemene spelnamen:
Beursspel
Monopoly

Behoort tot reeksen:
Monopoly Imitaties
Steden

Auteurs / Designers:
Schoonderbeek, Jacobus Hendrik


 
Spellenhistoricus Fred Horn heeft een zelfgemaakt Beursspel in zijn verzameling waarop aan de achterzijde een tekening is aangebracht van een Monopolyspel (zie foto 2). Het Monopolybord is geinspireerd op de Engelse versies die tussen 1936 en 1940 werden verkocht in Nederland.
Het verhaal achter dit zelfgemaakte spel vertelt Fred hieronder zelf:
Wij hebben lange tijd een vakantiehuisje gehad in Oostmahorn, gelegen aan het Lauwersmeer in de provincie Friesland. Als we daar waren gingen we regelmatig op steden- of dorpenbezoek.
Zo waren we in de beginjaren tachtig op een mooie zondagmorgen naar Leeuwarden getrokken om naar een tentoonstelling te gaan. We hadden de auto geparkeerd en liepen door de straatjes van de binnenstad naar onze bestemming.
Op zeker moment zag ik uit mijn ooghoek iets dat verdomd veel op een speelbord leek.
We waren al verder gelopen toen ik Saskia meldde dat ik toch even terugliep om nog eens nader te kijken wat dat nu was.
Tot mijn verwondering bleek er in een, duidelijk kapot, WC-raampje een spelbord getimmerd van het mij bekende Beursspel maar wel geschilderd.
Tot verbijstering van mijn echtgenote aarzelde ik niet om aan te bellen. Na enige tijd werd er opengedaan door een mevrouw die duidelijk zo vroeg op de zondag geen bezoek verwachtte. Ik stelde mij voor en meldde dat ik spelverzamelaar was en bijzonder geinteresseerd in het in haar WC-raampje getimmerde spelbord, dat ik graag zou willen hebben.
Volkomen overdonderd wist zij alleen te vragen: "Maar hebt u dan wel een nieuw plankje voor mij?"
Ik moest helaas constateren dat dat niet het geval was, waarop ze ons binnen vroeg om een wat nadere verklaring. Het bleek een aardige dame te zijn die ons koffie aanbood en wel iets meer over het speelbord kwijt wilde.
Zij ontdooide volledig toen ik op een kastje een keramiek "spel van Ur" zag staan en haar vroeg hoe zij daar nu aan was gekomen. Vol verwondering keek ze Saskia aan en meldde: " Hoe kan uw man dat nu weten, dit is de eerste keer dat iemand de naam van dit spel weet te noemen. Een vriendin van mij heeft dit speciaal voor mij gemaakt en ik heb geen idee van regels of naam!"
Toen Saskia haar had uitgelegd dat bij ons thuis het huis vol met spellen stond en ik wel enige kennis over die spellen had, heb ik voor haar de regels opgeschreven. Vervolgens had zij er ook geen bezwaar tegen dat ik het spel uit het raampje verwijderde, waarbij ik constateerde dat op de achterkant nog een Monopoly-spel was geschilderd met de straten van Rotterdam.
Over de historie van hoe een dergelijk Rotterdams spel in Leeuwarden terecht was gekomen kon zij niets vertellen, want het was door vorige bewoners op zolder achtergelaten en zij had het gevonden toen ze in dat huis kwam wonen. Wel is ze nog voor mij op zolder gaan kijken of er eventueel meer was, maar alleen 2 zijlatten kwamen nog te voorschijn.
Na een gezellig koffieuurtje zijn we op weg gegaan naar onze tentoonstelling, waarbij ik wel mijn nieuwste aanwinst onder de arm had!

Collectie Fred Horn, Vlaams Spellenarchief te Brugge

* * *

319
Monopoly Nederlandse Uitgave
Jaar:
1940
Uitgevers / Fabrikanten:
Perlstein Roeper Bosch
Perry

Algemene spelnamen:
Monopoly
Behoort tot reeksen:
Monopoly Klassiek NL
Monopoly zwarte dozen

Afmetingen:
31,5 x 53,5 x 2,5 cm
Nummer(s):
Z1


 
Type Z1 (deze typenummers worden gehanteerd in het gedetailleerde overzicht van de zwarte en witte dozen dat is te vinden op http://monopoly.vlinden.com).
Dit is de eerste volledig Nederlandse uitgave. Het betreft een zeer brede doos omdat alle vakken náást elkaar liggen. In latere dozen veranderd dat omdat het bord dan óver de vakken heen wordt gelegd.
De doos vertoont nog verschillende kenmerken die doen denken aan de Engelse voorgangers:
- De relatief langwerpige layout van de spelregels die in deze versie nog gelijk zijn aan de Nederlandse vertalingen die door Perry bij de geimporteerde Engelse spellen werd bijgevoegd. Later wordt deze korter omdat de laatste alinea verhuist naar de tweede pagina.
- De opmaak van het woord "Monopoly" op de spelregels. Later wordt hier het locomotieven plaatje aan toegevoegd.
- Het geld is nog gelijk aan de Engelse variant met de vermelding "Monopoly-Pat.appl.for No.3796-36". Zij zijn in zwart gedrukt op gekleurd papier.

Op foto 7 kans en Algemeen Fonds kaartjes waarop de Engelse vertaling is bijgeschreven. Foto 8 toont de eerste aankondiging door Vroom &Dreesmann van dit spel.
 
Foto 1,2,6,7: Rob de Jong
Foto 3-5: Susan

* * *

341
Monopoly Junior
Jaar:
1941
Uitgevers / Fabrikanten:
Perlstein Roeper Bosch
Perry

Algemene spelnamen:
Monopoly
Behoort tot reeksen:
Monopoly Klassiek NL
Monopoly zwarte dozen

Afmetingen:
23,5 x 36,0 cm
Nummer(s):
Z2


 
Type Z2. Ná, of waarschijnlijk náást, de grote doos worden er vanaf ca. 1941 door de Smeets Drukkerijen in Weert de eenvoudiger "Junior" spellen gemaakt. Het betreft een goedkoper uitgevoerde versie waarvan het bord, de biljetten en de eigendomsbewijzen alle kleiner zijn uitgevoerd dan bij de Z1.
De lopers, huisjes en hotels zijn platte stukjes karton. De kleur van het karton waarop deze attributen werden gedrukt varieert.
Bij deze versie staat op het deksel in de opdruk met locomotieven-plaatje "JUNIOR" vermeld. Het spel kostte ten tijde van uitgifte F 1,50.
Deze versie is nog zonder K-nummer.
Foto 5 toont een reeks advertenties uit De Telegraaf van 1941 waarin deze Junior en de De Luxe versie naast elkaar worden aangeboden (tip van Harm Bos).

Foto's: Wilma's Spellen en Puzzels

* * *

340
Monopoly de Luxe Nederlandsche Uitgave
Jaar:
1941
Uitgevers / Fabrikanten:
Perlstein Roeper Bosch
Perry

Algemene spelnamen:
Monopoly
Behoort tot reeksen:
Monopoly Klassiek NL
Monopoly zwarte dozen
140XX

Afmetingen:
25,5 x 49,2 cm
Nummer(s):
Z3


 
Type Z3. Deze De Luxe spellen, waarbij het bord nu óver de vakken heen ligt, hebben de vermelding "Nederlandsche Uitgave", waarmee de oude spellingwijze weer wordt gebruikt, in tegenstelling tot de eerste Nederlandse uitgave Z1, waarop "Nederlandse Uitgave" staat. De dozen bevatten evenals de voorgaande de vermelding "Auteursrecht v.P.& R.B.N.V." hetgeen staat voor de toenmalige in- en export firma Van Perlstein & Roeper Bosch nv, gevestigd in het Hirsch-gebouw aan het Leidseplein in Amsterdam.
De vakken in de doos zijn gescheiden door in de doos gelijmde schotjes.

De tekst "De Luxe" staat bij het speelbord op het plaatje vermeld in tegenstelling tot bij het deksel. Bij sommige exemplaren, o.a. een exemplaar in het bezit van Rob de Jong, is dit plaatje ook op de doos zelf geplakt. Daar er twee verschillende plaatjes zijn, één mét de tekst "de Luxe" en één zonder die tekst, is het aannemelijk dat het voorkomen van het plaatje mét de tekst een slordigheid tijdens de assemblage is geweest.

Er bestaan twee types van deze doos. Bij het eerste type, Z3.1, staat boven de beide Belasting velden géén zwarte streep (foto 3) en op de rugzijde van het speelbord géén nummer 14034. Bij type Z3.2 staat die streep en het nummer er wel (foto 4).
 
Foto 5 toont een reeks advertenties uit De Telegraaf van 1941 waarin deze Junior en de De Luxe versie naast elkaar worden aangeboden (tip van Harm Bos.

* * *

18224
Monopoly Junior
Jaar:
1941
Uitgevers / Fabrikanten:
Perlstein Roeper Bosch
Perry

Algemene spelnamen:
Monopoly
Behoort tot reeksen:
Monopoly Klassiek NL
Monopoly zwarte dozen

Afmetingen:
23,5 x 36,0 cm
Nummer(s):
K2507
Z2


 
Type Z2 maar nu mét K-nummer K2507 op het etiket op het deksel. Deze K-nummers werden aan drukkerijen toegewezen vanaf tweede helft 1941 op last van de Duitse bezetter. Het nummer K2507 is toegewezen geweest aan "Smeets Drukkerijen" in Weert.
Merk  op dat bij de zwarte dozen tot en met type Z11 de huur onbebouwd voor alle drie de gele straten 22 gulden was. Vanaf Z12 werd dat 24 gulden voor Lange Poten.

Foto's 1,2: Geert Bekkering
Foto's 3-8: Peter Geelen (www.jezuss.nl)

* * *

6786
Monopoly Bankers Tray
Jaar:
1941
Uitgevers / Fabrikanten:
Perry
Algemene spelnamen:
Monopoly
Behoort tot reeksen:
Curiosa
Monopoly Varia


 
De Banker's Tray nu met gele vakken en geen huisjes-opdruk in het 8e vakje. Aangetroffen in combinatie met een speelbord en attributen van type Z3.2 (1941).

* * *

7381
Mercurius
Jaar:
1942 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
Zelfbouw
Algemene spelnamen:
Monopoly
Behoort tot reeksen:
Monopoly Imitaties
Steden

Auteurs / Designers:
Laken, Leendert Jan van der
Mullaart, Ab


 
Een oproep van Fred Horn in het weekblad "De Oud-Hagenaar", waarin hij vroeg naar informatie over het Haags Monopoly leidde onbedoeld tot de vondst van het hier getoonde Mercurius spel.

De heer Leo van der Laken (foto 7) uit Son en Breugel meldde dat zijn vader en oom in de oorlog onder de naam 'Mercurius' spellen hadden geproduceerd, welke destijds bij boekhandel Van Santen in de Piet Heinstraat, waar zijn vader de boekhouding deed, en een winkel in de Prinsenstraat te Den Haag werden verkocht. Leo van der Laken had al eerder een bericht over dit spel in "De Oud-Hagenaar" geplaatst (zie foto 6) met een oproep om informatie maar hierop kwam nooit een reactie.

Vanwege de oorlog is rond 1942/43 de aanvoer van spellen uit Engeland, maar ook uit Duitsland waar fabrieken op oorlogs-productie moesten overgaan, naar Nederland vrijwel stil komen te liggen. Ook worden veel Engelstalige boeken, films enz. door de Duitse bezetter verboden. Door de oorlog is er veel vrije tijd beschikbaar, waardoor de vraag naar gezelschapsspellen om de avonden door te komen groot is.
Al spoedig ontstaat er zodoende een uitgebreide Nederlandse spellenindustrie en veel nieuwelingen proberen hun geluk op die markt. Ook Leo's vader, Leendert Jan van der Laken (1907-1982) ziet samen met zijn zwager Ab Mullaart (+1995) mogelijkheden. Leendert Jan werkt bij de Nederlandsch Indische Handelsbank op de Vijverberg en Ab is een HTS-er met enige tekenervaring.
Zij besluiten onder de naam 'Mercurius - Spel van Handel en Fortuin' een Monopoly-achtig spel te gaan maken met Haagse straten, stations en bioscopen. Het bord en de erbij aanwezige spelmaterialen doen vermoeden dat er afwijkende regels t.o.v. het standaard Monopoly moeten zijn geweest. Merk ook de hoge geldbedragen op die bij Smeets en Schippers pas in 1968 werden geintroduceerd.

Ab Mullaart woonde toen in de Mandarijnstraat 12, maar de spellen werden bij het gezin van der Laken in de Asterstraat 102 gemaakt en samengesteld.
Zoon Leo, die toen 7 jaar was, hielp ook mee bij de productie. Oom Ab had de tekeningen voor het bord gemaakt en met een soort zeefdrukmachientje werden de platen voor het bord vervaardigd. De zo gedrukte borddelen werden gekleurd, het geld werd op papier van verschillende kleur gedrukt en daarna op maat gesneden. Alle kaartjes (Fortuna 1 en Fortuna 2 plus de eigendomskaartjes) werden getypt en ook op maat gesneden. Vervolgens werd uit 2 kartonnen platen, verbindings-linnen en de gedrukte bordvellen en een tegenplak-vel het bord gemaakt.
Volgens Leo werden ook doosjes vervaardigd om alle speelattributen in op te bergen, maar zo’n doosje ontbreekt bij het exemplaar dat hij zelf nog bezit, evenals de spelregels. Wel zijn er nog 3 originele speelfiguurtjes over (foto 4) en een aantal huizen en hotels/kantoren die ook allemaal met de hand uit hout werden gezaagd.
Na de oorlog vertelde Leo’s vader aan hem dat er uiteindelijk enige honderden spellen in die tijd zijn verkocht.

Op de tekening op de rugzijde van het bord lijkt het alsof er een K-nummer (zie betreffende pagina) is getekend (foto5 rechtsonder). Het nummer is slecht te onderscheiden en het enige dat in aanmerking zou kunnen komen is het door de Haagse drukkerij Albedon gebruikte K-nummer: K-982. Mogelijk is alleen materiaal (papier en karton) via deze firma aangeschaft.

Mocht iemand meer informatie hebben over dit spel of het nog in bezit hebben dan wordt melding daarvan bij de HONGS beheerder op prijs gesteld.
(achtergrondinfo: Leo van der Laken en Fred Horn)

* * *

18080
Monopolie Amsterdam
Jaar:
1942 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
Zelfbouw
Algemene spelnamen:
Monopoly
Behoort tot reeksen:
Monopoly Imitaties
Steden

Auteurs / Designers:
Horn, Wim


 
Door de vader van spellenverzamelaar en auteur Fred Horn zelfgemaakt Monopoly (Monopolie) spel met de straten van Amsterdam.
Omdat in de spelregels over den bankier wordt gesproken is het zeker van voor 1947. Zoon Fred denkt dat zijn vader het in het begin van de tweede wereldoorlog maakte.

Collectie Fred Horn

* * *


Sitemap |  Disclaimer & Copyright |  Over deze website |  Contact |  Links