Home       Disclaimer & Copyright       Over deze website       Sitemap       HONGS Mobiel       Contact       Links
Home Historisch Overzicht Nederlandse GezelschapsSpellen

HONGS verhuist in maart en kan in die periode af en toe onbereikbaar zijn.
Ook kan het langer duren voordat op uw meldingen wordt gereageerd.
 

Zoektips voor 'Vrij zoeken'
  • Laat algemene woorden als 'het', 'een', 'de' etc. weg.
  • Er kan ook een uitgever, reeks, auteur, jaartal enz. worden meegeven, b.v. Disney Jumbo 1950.
  • Incomplete zoekwoorden zijn toegestaan. Disn Jumb geeft het zelfde resultaat als Disney Jumbo.
  • Splits woorden, b.v. sport  wedstrijd i.p.v. sportwedstrijd.
  • Plaats uw zoekopdracht tussen aanhalingstekens om exact daarop te zoeken, b.v. "koninklijk huis".
  • Het zoeken toont alleen resultaten die álle zoekwoorden bevatten (AND).
  • Bij een ingave van 3 of meer letters zal geprobeerd worden op basis daarvan al een aantal suggesties te tonen.
Vrij zoeken:   
 Zoek ook in
 omschrijving
De omschrijving is de tekst die beneden de foto's staat. Vink het hokje aan om die mee te nemen in de zoekopdracht. Als het zoekwoord daarin wordt gevonden wordt het geel gemarkeerd in de omschrijving.
Resultaten die één of meer van de hier opgegeven woorden bevatten zullen worden uitgesloten.

Plaats combinaties van woorden tussen aanhalingstekens om die exacte combinatie uit te sluiten, b.v. "koninklijk huis".
Zonder de  woorden:               
Zoeken op speciale velden, zoals Uitgever, Reeks e.d.:
  • Het zoeken toont alleen resultaten die aan álle zoekcretieria voldoen (AND).
  • Let op eerdere selecties in de velden. Wis ze zonodig eerst.
  • Selectie van b.v. een Uitgever leidt automatisch tot een filtering van b.v. Reeksnamen die daarmee gecombineerd kunnen worden.
Spelnamen zijn de algemeen gangbare namen voor een bepaald soort spel, b.v. Ganzenbord of Halma. Dit is dus niet altijd gelijk aan de titel op de doos. Op titel kan wel gezocht worden in het Vrij zoeken veld.

Onder Reeks vallen items die in een serie zijn uitgegeven. Ook vindt men hier themagroepen of andere groeperingen, zoals b.v. Koninklijk Huis of Curiosa.
Uitgever: 
   
  Spelnaam: 
   
  Reeks/Thema: 
   
  Auteur: 
   
Zoeken op jaartallen:
  • Vul alleen het VANAF jaar in om alle items te tonen vanaf dat jaar tot nu.
  • Vul zowel het VANAF jaar als het T/M jaar in om alle items te tonen uit de tussenliggende periode (incl. items uit de ingevulde jaartallen zelf).
  • Vul alleen het T/M jaar in om alle items te tonen tot en met dat jaar en ouder.
Jaar vanaf:     t/m:     Index Nr:  Zoeken op Index Nr:

Elk item heeft een index nummer dat boven in de colofon van het item te vinden is. Indien U het nummer reeds kent kunt U dat invullen.
Deze optie wist automatisch alle andere zoekvelden.
     

   Achtergrond over drukkerij De IJsel en Multicolor

Multicolor

Op 16 april 1899 sticht de uit Noord-Holland afkomstige Rens Borst (1875-1953) een boek- en handelsdrukkerij aan de Molenstraat 68, hoek Lindenstraat (huidige adres Molenstraat 33) in Deventer. De keuze van Borst voor Deventer staat niet los van het feit dat hij een goede vriend en aangetrouwd familielid is van Æbele Everts Kluwer (1861-1933). Rens Borst is de jongere halfbroer van Antje Blom, met wie Kluwer in 1888 trouwt. Borst is een zoon uit het tweede huwelijk van Antjes moeder. Æbele Everts Kluwer vestigt zich in 1891 in Deventer als uitgever. Borst volgt het gezin Kluwer in 1899 naar Deventer. Zijn boek- en handelsdrukkerij wordt met steun van Kluwer opgericht.
De eerste klant is dan ook de uitgeverij van Kluwer. Deze plaatst bij Borst in 1899 een bestelling van duizend enveloppen. Drukkerij De IJsel zal gedurende zo'n twintig jaar de huisdrukker van uitgeverij Kluwer zijn.

De overname van een steendrukkerij, een jaar na de oprichting, biedt Borst de mogelijkheid om meer dan alleen boeken te drukken. De werkruimte aan de Molenstraat wordt uitgebreid, het kantoor wordt aan de Lindenstraat gevestigd. In 1903 wordt de firmanaam gewijzigd in Boek- en Steendrukkerij De IJsel, R. Borst & Co.


Drukkerij De IJsel aan de Hoge Hondstraat 1912  

De firma groeit gestaag. In 1907 werken er al ruim vijftig personen.Men experimenteert en vernieuwt in de typografie en de lithografie. Al snel wordt de locatie aan de Molenstraat te klein en wordt er besloten nieuwbouw te plegen aan de rand van de middeleeuwse binnenstad langs het spoor naar Zwolle, aan de Hoge Hondstraat, hoek Schurenstraat. De nieuwe fabrieksgebouwen worden in 1912 in gebruik genomen. In 1923 wordt de firma omgezet in een naamloze vennootschap. Vanaf dat moment draagt de drukkerij de naam nv. Boek- en Steen-drukkerij 'De IJsel', voorheen R. Borst & Co.

De IJsel legt zich ook toe op het vervaardigen van kleur- en staalkaarten. Dit onderdeel wordt in 1927 verzelfstandigd tot de firma Multicolor, voorheen R. Borst & Co. Multicolor krijgt een eigen vestiging aan de Tabakswal in de voormalige sigarenfabriek van Hooyer en zal na de Tweede Wereldoorlog zijn intrek nemen in de voormalige sigarenfabriek van Müller & Co. aan de overzijde van de Hoge Hondstraat. Als deze in 1949 afbrandt, vindt Multicolor opnieuw een locatie op de plaats van een voormalige sigarenfabriek. Ditmaal betreft het het pand van Bijdendijk & Ten Hove, aan de Jacob Reviusstraat.

Eind jaren zeventig staat de hele branche onder druk. Scherpe concurrentie en enorme technologische ontwikkelingen leiden ertoe dat men met steeds minder werknemers toe kan, maar ook met steeds minder drukkerijen. Er volgt ook bij De IJsel een reorganisatie. In 1982 wordt er verder afgeslankt en in 1983, als het bedrijf moet sluiten, werken er nog 55 personen bij de Deventer drukkerij.

Tekenaar Piet Smeele werkte van 1934 tot 1949 als reclametekenaar bij drukkerij De IJsel en tekende ook vrijwel alle afbeeldingen op de spelen van Multicolor. Na 1949 blijft hij nog af en toe klusjes doen voor De IJsel. Ook de bekende Flipposcoop, een kartonnen theatertje, waarin de strips van Flipje konden worden gedraaid, is door hem ontworpen. De Flipje boekjes zelf zijn ook bij De IJsel gedrukt.
In het voorjaar van 2011 werd het werk dat Smeele naliet en voor het merendeel voor drukkerij De IJsel maakte, overgedragen aan Stadsarchief en Athenaeumbibliotheek te Deventer.

(bron: Deventer Jaarboek 2010, Stadsarchief en Athenaeumbibliotheek; met dank aan G. Bekkering voor de tip)


   
  01 02 03
Multicolor  [57]
12485
Tiddley Winks
Jaar:
1935 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
Multicolor
Algemene spelnamen:
Vlooienspel


 
In oude spelling.

Collectie Fred Horn, Vlaams Spellenarchief te Brugge

* * *

16569
Verkeersspel
Jaar:
1935 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
De IJsel
Multicolor

Algemene spelnamen:
Ganzenbord
Verkeersspel

Behoort tot reeksen:
Speelprenten
Ganzenbord Imitaties

Auteurs / Designers:
Smeele, Piet


 
Met opdruk: Ontwerp en uitv. "De IJsel" Deventer
Deze drukkerij maakte ook spellen voor Multicolor.
Gezien het getoonde type auto's op het speelveld in combinatie met de oude spelling (parkeeren, behooren, den) zou dit spel van rond 1935 kunnen zijn. de tekening is waarschijnlijk van Piet Smeele.

Collectie Fred Horn, Vlaams Spellenarchief te Brugge (picture by A. Seville)

* * *

6401
Bloemen Kwartet
Jaar:
1940 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
Multicolor
Algemene spelnamen:
Kwartet
Behoort tot reeksen:
Flora en Fauna
Nummer(s):
K744


 
Voortzetting van het Ricon Bloemen Kwartet. Op foto 3 een exemplaar met kennummer K744.

* * *

2167
Dieren Kwartet
Jaar:
1940 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
Multicolor
Algemene spelnamen:
Kwartet
Behoort tot reeksen:
Flora en Fauna
Nummer(s):
K744


 
Geel doosje. Op foto 3 een exemplaar met K-nummer.

* * *

6435
Sprookjes Kwartet
Jaar:
1940 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
Multicolor
Algemene spelnamen:
Kwartet
Behoort tot reeksen:
Sprookjes


 
Deze Multicolor kwartetten komen voor met twee  verschillende soorten kaartruggen, zie de foto's 4 en 6. Hetzelfde ziet men bij de Ricon kwartetten, waar ook exemplaren voorkomen met juist het Multicolor logo.
De reconstructie tot nu toe is dat Multicolor in 1940 het kwartet-portfolio van Ricon heeft overgenomen en dat tijdens die overname de switch naar de kaarten met Multicolor logo is gebeurd, maar dat er uiteraard nog voorraden doosjes en kaartjes waren die eerst op moesten. Vandaar de voorkomende mix-gevallen.

Foto 3-5: Talia
Foto 1,6-8: Hans Staal

* * *

6433
Steden Kwartet
Jaar:
1940 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
Multicolor
Algemene spelnamen:
Kwartet
Behoort tot reeksen:
Steden
Nummer(s):
K744


 
Op foto 2 een exemplaar met K-nummer 744.
De kaarten komen voor met twee verschillende rugpatronen (zie foto 4). Dit komt meer voor bij de Multicolor kwartetten.
Hetzelfde ziet men bij de Ricon kwartetten, waar ook exemplaren voorkomen met juist het Multicolor logo.
De reconstructie tot nu toe is dat Multicolor in 1940 het kwartet-portfolio van Ricon heeft overgenomen en dat tijdens die overname de switch naar de kaarten met Multicolor logo is gebeurd, maar dat er uiteraard nog voorraden doosjes en kaartjes waren die eerst op moesten. Vandaar de voorkomende mix-gevallen.

* * *

2176
Steden Kwartet
Jaar:
1940 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
Multicolor
Algemene spelnamen:
Kwartet
Behoort tot reeksen:
Steden


 
Rood doosje

* * *

248
Hersengymnastiek
Jaar:
1940
Uitgevers / Fabrikanten:
Multicolor
Algemene spelnamen:
Hersengymnastiek
Quiz / Vragen Spel

Behoort tot reeksen:
Bekend van Radio TV
Auteurs / Designers:
De Josselin de Jong, G.
Afmetingen:
48,5 x 24,5 x 4,5 cm
Nummer(s):
K744


 
Dit spel is gebaseerd op het zeer populaire radiospel "Hersengymnastiek dat van 1938 tot 1992, met een onderbreking tijdens de Tweede Wereldoorlog, werd uitgezonden door de AVRO. Het geldt als het oudste geregelde quizprogramma ter wereld. Het spel zelf was al eerder door MB uitgebracht in 1936 onder de titel Go to the Head of the Class.

De puntentelling werd in de naoorlogse jaren bijgehouden door omroepster Mieke Melcher. De vraag "Hoe is de stand, Mieke?" werd een gevleugeld woord.

Het bordspel werd in 1940 uitgegeven en was te koop voor f3,50. De inhoud bestond uit een boekje met de spelregels en 800 vragen van G. de Josselin de Jong, 6 kartonnen pionnen die in elkaar gestoken moesten worden, twee sets van 20 kaartjes (EXAMEN en GEDRAG), twee dobbelstenen en een speelbord met daarop afgebeeld een schoolklas vol bankjes en een schoolbord. Naderhand waren een 3-tal vervolgboekjes verkrijgbaar met aanvullende vragen. Bij het afgebeelde spel zit het eerste bijbehorende boekje en het eerste vervolg boekje (tweede serie).

G. de Josselin de Jong, die de vragen had samengesteld, werd in november 1946 voor het Gooische oorlogstribunaal gedaagd en er van beschuldigd lid te zijn geweest van de NSB en meegeholpen te hebben aan de verspeiding van oorlogspropaganda in zijn functie als chef van de Nederlandsche Omroep. Van het tweede boekje zijn twee verschillende exemplaren bekend, één met vermelding van de auteur Josselin de Jong uit de oorlogstijd en kennummer K744, en één zónder die vermelding waarin tevens in één van de vragen de kranten Het Parool en Trouw voorkomen.
Het Parool en ontstond in 1940 als illegaal ondergronds blaadje. Trouw ontstond als ondergronds illegaal blaadje in 1943 na een ruzie in de top van Vrij Nederland. Beide blaadjes waren dus tegen de Duitsers uitgegeven blaadjes, die tegen het einde van de oorlog in grote oplagen werden gedrukt in verschillende edities en daarmee het karakter va een krant begonnen te krijgen. Uiteraard zonder toestemming van de bezetters die fanatiek jacht maakte op de schrijvers en verspreiders van deze periodieken.
Hieruit blijkt dat de boekjes in de na-oorlogse uitgaven werden aangepast (info Gerard Stoer en Harm Bosman). De twee uitgaves van de boekjes zijn op de vierde foto afgebeeld.

Het spel zelf komt ook voor met het kennummer K744 (drukkerij Borst te Deventer) uit de oorlogstijd en in diverse afwijkende kleuren (zie elders in de catalogus), zoals wel vaker het geval is met spellen uit de oorlogstijd.

* * *

316
Passe Het moderne kansspel
Jaar:
1940
Uitgevers / Fabrikanten:
Multicolor
Algemene spelnamen:
Passe
Auteurs / Designers:
Smeele, Piet
Nummer(s):
K744
K43


 
In oude spelling. Bij het spel horen twaalf opzettertjes in de kleuren rood en groen. Op de foto's zijn twee onderling iets verschillende uitvoeringen van dit spel te zien, één met houten opzettertjes en onbewerkte houten dobbelstenen (foto 2) met K-nummer, en één met papieren opzettertjes en gekleurde dobbelstenen zonder K-nummer (foto 4, links).

Collectie Fred Horn, Vlaams Spellenarchief te Brugge (m.u.v. foto 4, links).

* * *

328
Fling Flang - Het Oud Hollandsch vlooienspel herleefd !
Jaar:
1941
Uitgevers / Fabrikanten:
Multicolor
Algemene spelnamen:
Vlooienspel
Auteurs / Designers:
Smeele, Piet
Afmetingen:
34 x 27 cm
Nummer(s):
K744


 
Met Kennummer K744, hetgeen betekent dat het spel ná juli 1941 is geproduceerd.

* * *

15787
Pik
Jaar:
1941
Uitgevers / Fabrikanten:
Parker
Multicolor

Algemene spelnamen:
Pik
Auteurs / Designers:
Smeele, Piet


 
Op foto 4 rechts een aankondiging van dit spel in de oorspronkelijke Amerikaanse Parker uitvoering als "DIG", in Life magazine van 8 december 1941.
Collectie Fred Horn, Vlaams Spellenarchief te Brugge.

* * *

233
Schada Het Wereld Spel
Jaar:
1941 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
Multicolor
Algemene spelnamen:
Schada
Auteurs / Designers:
Boogerd, Jan
Jansen, Theodoor

Nummer(s):
K744
42613, 426980 (octrooi)


 
Dit spel in zwarte doos komt uit de collectie van de Franse verzamelaar Michel Boutin.
Op het speelbord staat de tekst "NED. OCTROOI No 42613" (OCTROOI ditmaal volledig uit geschreven). Op het opgeplakte plaatje op de deksel staat de tekst "Nederlandsch Octrooi No 42613, Belgisch Octrooi No 426980", evenals het nummer K744. Deze K-nummers werden op last van de Duitse bezetter gebruikt vanaf 15 juli 1941 tot ca 1947, hetgeen betekent dat de op de foto afgebeelde doos in ieder geval na 15 juli 1941 moet zijn geproduceerd. K744 was toegewezen aan drukkerij de IJsel, van R.Borst & Co te Deventer.
Uit de archieven van de octrooiraad blijkt dat de rechten van het spel in die tijd inmiddels sinds 1938 waren overgegaan op de firma Groenteman & Co te Amsterdam.

Op foto 5 een foto van Michel Boutin in zijn tuin in de Vendee samen met de Nederlandse verzamelaar Fred Horn. De doos die zij bekijken is een uitgave die door Michel is verzorgd van een 12-tal Franse spellen en op tafel ligt nog een Frans spel dat ook via Michel als fascimile op de markt is gebracht. Omdat hij er nog veel van heeft gebruikt zijn echtgenote er een paar als theeblad/onderzetter.

* * *

11920
Artisspel
Jaar:
1941
Uitgevers / Fabrikanten:
Multicolor
Algemene spelnamen:
Ganzenbord
Behoort tot reeksen:
Flora en Fauna
Ganzenbord Imitaties
Ganzenbord in doos

Auteurs / Designers:
Smeele, Piet
Afmetingen:
48 x 34 cm
Nummer(s):
K42
K744


 
Grijs cracquelé doos met Kennummer K42 onder de spelregels en K744 op het speelbord. Aangetroffen in een advertentie uit 1941. Spelregels in oude spelling. Vergelijk ook Index Nr 18742 waarbij de spelregels zijn gewijzijgd overeenkomstig de nieuwe spelling.

Foto 2,4: Collectie Eric van Waarden

* * *

338
Sterrenspel
Jaar:
1941
Uitgevers / Fabrikanten:
Multicolor
Algemene spelnamen:
Mens Erger Je Niet
Ludo

Behoort tot reeksen:
Mens-Erger Imitaties
Auteurs / Designers:
Smeele, Piet


 
Aangetroffen in een advertentie uit 1941. Zonder Kennummer.
Foto's: Speelgoedmuseum Deventer

* * *

330
Kijk Uit !
Jaar:
1941
Uitgevers / Fabrikanten:
Multicolor
Algemene spelnamen:
Kijk Uit
Afmetingen:
19x19x3 cm


 
Komt voor met standaard pionnen en met uitgezaagde ruw-houten pionnen. Deze laatste treft men aan bij diverse spellen van vlak na de oorlog (o.a. Monopoly 1947). De kaartjes zijn tweezijdig, zodat twee verschillende speelborden kunnen worden gemaakt.

Foto 1-4: Collectie Fred Horn, Vlaams Spellenarchief te Brugge
Foto 5-6: Collectie Harry Hardonk

* * *

15118
Sterrenspel
Jaar:
1942 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
Multicolor
Algemene spelnamen:
Mens Erger Je Niet
Ludo

Behoort tot reeksen:
Mens-Erger Imitaties
Auteurs / Designers:
Smeele, Piet
Nummer(s):
K744
K43


 
Met Kennummer K744 en in rode doos. In het deksel onder de spelregels het Kennummer K43. Collectie Fred Horn, Vlaams Spellenarchief te Brugge.

* * *

6402
Bloemen Kwartet
Jaar:
1942 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
Multicolor
Algemene spelnamen:
Kwartet
Behoort tot reeksen:
Flora en Fauna
Nummer(s):
K744


 
Met kennummer K744.

* * *

7665
Dierentuin Kwartetspel
Jaar:
1942 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
Multicolor
Algemene spelnamen:
Kwartet
Behoort tot reeksen:
Flora en Fauna
Nummer(s):
K744


 
Met Kennummer. Rood doosje.

* * *

16840
Dierentuin Kwartetspel
Jaar:
1942 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
Multicolor
Algemene spelnamen:
Kwartet
Behoort tot reeksen:
Flora en Fauna
Nummer(s):
K744


 
Met Kennummer. Paars doosje.

Collectie Reinoud van der Baan

* * *

15526
Dorco Spelbord
Jaar:
1942 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
Dorco
Multicolor

Algemene spelnamen:
Leesplankje
Behoort tot reeksen:
Educatief
Auteurs / Designers:
Smeele, Piet
Nummer(s):
K744


 
Maan-Been-Riet. Ontwerp leesplankje van Piet Smeele. Doosje met 240 kartonnen letters en leestekens. Doosje toont Kennummer K744 (drukkerij De IJsel te Deventer). De naam Dorco is afkomstig van "van Dorp & Co" uit Den Haag.

* * *

   
  01 02 03
Multicolor  [57]


Sitemap |  Disclaimer & Copyright |  Over deze website |  Contact |  Links