Home       Disclaimer & Copyright       Over deze website       Sitemap       HONGS Mobiel       Contact       Links
Home Historisch Overzicht Nederlandse GezelschapsSpellen
 

Zoektips voor 'Vrij zoeken'
  • Laat algemene woorden als 'het', 'een', 'de' etc. weg.
  • Er kan ook een uitgever, reeks, auteur, jaartal enz. worden meegeven, b.v. Disney Jumbo 1950.
  • Incomplete zoekwoorden zijn toegestaan. Disn Jumb geeft het zelfde resultaat als Disney Jumbo.
  • Splits woorden, b.v. sport  wedstrijd i.p.v. sportwedstrijd.
  • Plaats uw zoekopdracht tussen aanhalingstekens om exact daarop te zoeken, b.v. "koninklijk huis".
  • Het zoeken toont alleen resultaten die álle zoekwoorden bevatten (AND).
  • Bij een ingave van 3 of meer letters zal geprobeerd worden op basis daarvan al een aantal suggesties te tonen.
Vrij zoeken:   
 Zoek ook in
 omschrijving
De omschrijving is de tekst die beneden de foto's staat. Vink het hokje aan om die mee te nemen in de zoekopdracht. Als het zoekwoord daarin wordt gevonden wordt het geel gemarkeerd in de omschrijving.
Resultaten die één of meer van de hier opgegeven woorden bevatten zullen worden uitgesloten.

Plaats combinaties van woorden tussen aanhalingstekens om die exacte combinatie uit te sluiten, b.v. "koninklijk huis".
Zonder de  woorden:               
Zoeken op speciale velden, zoals Uitgever, Reeks e.d.:
  • Het zoeken toont alleen resultaten die aan álle zoekcretieria voldoen (AND).
  • Let op eerdere selecties in de velden. Wis ze zonodig eerst.
  • Selectie van b.v. een Uitgever leidt automatisch tot een filtering van b.v. Reeksnamen die daarmee gecombineerd kunnen worden.
Spelnamen zijn de algemeen gangbare namen voor een bepaald soort spel, b.v. Ganzenbord of Halma. Dit is dus niet altijd gelijk aan de titel op de doos. Op titel kan wel gezocht worden in het Vrij zoeken veld.

Onder Reeks vallen items die in een serie zijn uitgegeven. Ook vindt men hier themagroepen of andere groeperingen, zoals b.v. Koninklijk Huis of Curiosa.
Uitgever: 
   
  Spelnaam: 
   
  Reeks/Thema: 
   
  Auteur: 
   
Zoeken op jaartallen:
  • Vul alleen het VANAF jaar in om alle items te tonen vanaf dat jaar tot nu.
  • Vul zowel het VANAF jaar als het T/M jaar in om alle items te tonen uit de tussenliggende periode (incl. items uit de ingevulde jaartallen zelf).
  • Vul alleen het T/M jaar in om alle items te tonen tot en met dat jaar en ouder.
Jaar vanaf:     t/m:     Index Nr:  Zoeken op Index Nr:

Elk item heeft een index nummer dat boven in de colofon van het item te vinden is. Indien U het nummer reeds kent kunt U dat invullen.
Deze optie wist automatisch alle andere zoekvelden.
     

   Achtergrond over Hausemann & Hötte / Jumbo / NSF / King / Papita / Diabolo

Jumbo Spelen

Deze pagina bevat tevens achtergrond informatie over NSF, Diabolo, Papita en King.

Over de geschiedenis van Jumbo, oorspronkelijk geheten Hausemann & Hötte, is veel informatie beschikbaar. Onderstaand is onder meer een samenvatting van informatie uit het Amsterdams Stadsarchief en het jubileumboek "125 jaar Hausemann & Hötte", dat in 1978 verscheen. Het geheel is aangevuld met eigen informatie die ik in de loop der tijd heb verzameld.


Ontstaan

Op 1 januari 1853 vestigde Engelbert Hausemann zich in Amsterdam. Hausemann was op 4 oktober 1815 geboren in het plaatsje Mengede, in Noordrijn-Westfalen, vlakbij Dortmund . Het Algemeen adresboek van 1855-1856 vermeldt als adres: Nieuwezijds Achterburgwal bij de


Affiche van de Kramerij
(klik voor een vergroting)

Korsjespoortsteeg en Damrak hoek Vrouwensteeg. Op het laatste adres begon hij zijn kantoor van de Agentuur- en Commissiehandel in  Kramerijen. In 1859 vestigde Engelbert Hausemann zich aan de Oudeschans 72 (woonhuis) en Kromboomsloot 59 (pakhuis met magazijn).

Engelbert Hausemann verkocht een keur aan artikelen: van degenstokken tot odeur, van bokken en schapen tot overschoenen, van strohoeden tot wagenbeslag, een heuse winkel van Sinkel.

In 1860 trad zijn zeventien-jarige neef Wilhelm Hötte bij hem in dienst. Al snel klom de jonge Hötte op tot vertegenwoordiger. Op 27 december 1882 werd een firma opgericht waaraan beide mannen hun naam verbonden: de firma Hausemann en Hötte. De kinderloze Engelbert Hausemann bleef firmant tot zijn 72e jaar, in 1887. In dat jaar sloten hij en Wilhelm Hötte een onderhandse overeenkomst waarbij Hötte het recht behield om de firmanaam te handhaven.

Engelbert Hausemann

Wilhelm Hötte

 Oprichting van de N.V.
De firma breidde zich gestaag uit en werd in 1905 omgezet in N.V. Agenturen- en groothandel v/h Hausemann en Hötte. Na het overlijden van Wilhelm Hötte werd Gustav Hötte de nieuwe directeur. In 1907 werd het pakhuis Kromboomsloot 61 gekocht, in 1917 het pakhuis Kromboomsloot 57 en tenslotte in 1918 het pand Oudeschans 70.

In 1920 richtte N.V. Hausemann en Hötte samen met de in Londen gevestigde handelaar W.K. Seelig en de in Ludendorff (Duitland) gevestigde fabrikant Walter Noelle een nieuw bedrijf op: N.V. Extensa, maatschappij voor internationale import en export. Extensa was gevestigd aan de Herengracht nr. 252. In 1932 nam Extensa een belang in N.V. Agentuur- en Commissiehandel voorheen A.A. van der Kolk Vedeka, afdeling speelgoed. Hierdoor deed in de jaren twintig speelgoed zijn intrede in het bedrijf. Hausemann en Hötte vertegenwoordigde een reeks spellen van J.W.S & S (Spear), waarvan de succesvolste vanaf 1923 wel Mensch Erger je Niet was dat vanaf 1934 in eigen beheer onder licentie werd uitgebracht. Daarnaast werden onder meer Hornby Meccano bouwdozen, Continental Caoutchouc gummiballen, de poppenwagens en vliegende hollanders van Heinrichmaier en Wunsch, 'Jutta-poppen' van Dressel en de mondharmonica's van Hohner geïmporteerd. De periode 1905 - 1921 was een zeer gunstige voor het bedrijf.

Hausemann en Hötte en Jumbo
Vanaf 1922 trad een gestage omzetdaling in, die werd verergerd door de tegenvallers in de exploitatie van Extensa en v/h van der Kolk. In 1936 trad een derde generatie Hötte toe tot de directie. Walter en Gustav Hötte traden af als directeur en werden vervangen door Edmund Hötte en Casper F. Dieckerhoff.
Het traditionele grossiersbedrijf ondervond zware concurrentie door de opkomst van de eenheidsprijzen-winkels en goedkope Japanse artikelen. Ook leverden fabrikanten in toenemende mate rechtstreeks aan hun afnemers, waardoor de agenturen in het leveringspakket van Hausemann en Hötte in belang hadden ingeboet. ,,Wij zijn er in den laatsten tijd toe overgegaan eenige speciaalartikelen onder eigen beheer hier te laten vervaardigen, om zoodoende gedeeltelijk onafhankelijk van het buitenland te geraken.". Het olifantje Jumbo deed daardoor rond 1936 zijn intrede in het leveringsprogramma van Hausemann en Hötte. Men koos voor een olifant om daarmee aan te geven dat het speelgoed van Hausemann & Hötte zo sterk was dat men er op kon staan.

De nieuwe directie moest nog meer erfenissen uit het verleden oplossen. De bedrijfsvoering van N.V. Extensa werd meer op afstand gezet; het pand aan de Herengracht 252 werd verhuurd en medio oktober 1940 werd N.V. Extensa opgeheven. Men slaagde er echter pas in 1951 in Vedeka van de hand te doen.

De oorlog maakte een oriëntatie op de binnenlandse markt noodzakelijk. Alle importen uit Duitsland werden stopgezet. Engelse producten konden al sinds 1939 niet meer geïmporteerd worden, zodat alle importen stil kwamen te liggen. Men wilde voortaan niet langer afhankelijk zijn van de import van speelgoed, maar ook speelgoed uitbrengen onder het eigen merk Jumbo. Dit leidde na de oorlog tot de aankoop van de kartonnagefabriek Best Ever in 1949, die werd omgedoopt in de Nederlandse Spellenfabriek. Tot 1955 had Hausemann en Hötte slechts een belang in de NSF, maar in dat jaar werd een meerderheid van het aandelenkapitaal verworven. De Nederlandse Spellenfabriek was tot en met 1963 in de Zwanenburgerstraat nr. 21-27 en in de Lange Houtstraat 24 gevestigd. Daarna werd de NSF verplaatst naar een aantal panden aan de Kromboomsloot om vanaf 1967 een economische eenheid met N.V. Hausemann en Hötte te vormen. In 1972 werd de NSF omgezet in een B.V. De vestiging aan een smalle Amsterdamse gracht leverde zoveel logistieke problemen op dat in 1973 besloten werd de productie buiten Amsterdam te vestigen in het Westfriese Wognum.

Groei
Vanaf de jaren vijftig nam de welvaart toe en dat vertaalde zich in een sterke omzetgroei van de vennootschap.  Hausemann en Hötte profiteerde vanaf het eind van de jaren vijftig van een aantal rages en nieuwigheden, zoals bijvoorbeeld de introductie van Stratego, waarvan men de licentie had overgenomen van Smeets & Schippers, en van de spellen Jokari, Twister en Electro. Eind jaren '50 begon Hausemann & Hötte met de export van spellen naar andere landen. En dat komt dan ook tot in uiting in het logo. Het woord 'Spellen' wordt in acht talen toegevoegd: Spellen, Jeux, Games, Spel, Giochi, Juegos, Spiele, Spil.
In de samenstelling van de omzet signaleerde de directie vanaf de tweede helft van de jaren vijftig dat het aandeel van de Jumbo-spellen toenam en het aandeel van onder andere Meccano, Dinky Toys, Hornby en Schuco afnam vanwege de toenemende concurrentie van onder andere Corgi Toys, Matchbox, Lego, Faller en Fleischmann. Vanaf het begin van de jaren zestig werden een aantal merken ondergebracht in de afdeling Technisch Speelgoed Modelbouw. De tendens dat de omzet van geïmporteerde producten afnam, bleek echter onomkeerbaar. De import van onder andere Dinky Toys werd in 1978 stopgezet.

Het accent kwam vanaf dat jaar steeds meer te liggen op het ontwerpen, produceren, verkopen en exporteren van spellen en van puzzle's onder het eigen merk Jumbo. Als strategie werd gekozen: concentreren op eigen producten met een eigen verkoopapparaat. Naast Jumbo kwamen sinds het midden van de jaren vijftig achtereenvolgens de goedkopere B-merken Diabolo (info niet zeker), Papita en King op de markt. In de loop van de jaren zeventig en tachtig nam het belang van de export voor het bedrijf enorm toe. In onder andere België, Duitsland en Frankrijk ontstonden zelfstandige Jumbo-vestigingen; in andere landen werd samengewerkt met agenten. In 1990 werd Jumbo Nederland verzelfstandigd tot een aparte verkooporganisatiee. Vanuit het moederbedrijf Hausemann en Hötte werden productontwikkeling, administratie en vergelijkbare concerndiensten geleid.

Ontwikkeling van het Logo


Het eerste logo uit 1936, dat in eerste instantie op het houten speelgoed werd gebruikt. Men treft dit aan tot ca. 1946.


1949-1955. Logo van de Nederlandse Spellen Fabriek die in de beginjaren voornamelijk voor Jumbo produceerde.


±1946 - ±1952. Het logo in een (op het deksel geel) horizontaal balkje met de tekst JUMBO SPELEN toegevoegd.


±1952 - ±1955. de tekst HH is vervangen door JUMBO.


In 1953 mocht Jumbo zich hofleverancier noemen. deze afbeelding treft men daarna vaak aan in de binnenkant van het deksel.


±1955 - ±1965. Introductie van het goedkopere B-merk Diabolo, dat zijn oorsprong in de NSF had (info niet zeker).

±1955 - ±1961. Diverse kleuren, afhankelijk van wat het beste bij het deksel of de onderdelen pastte. De zwart-omrande olifant werd vooral aan het eind van de jaren '50 toegepast, maar komt ook daarna nog voor.


±1961 - ±1972. een
® (Registered) wordt rechtsonder toegevoegd aan het logo, dat zelf in diverse kleuren blijft, inclusief het zwartomrande type. Vaak wordt het tekentje echter ook nog weggelaten op enkel Nederlanstalige spellen.


1965-midden jaren '80. Introductie van het  B-merk Papita.


±1972. de ® verhuist naar rechtsboven en wordt het "staartje". Nog steeds diverse kleuren maar rood begint de overhand te krijgen.


±1978 - 2008. Het olifantje staat in een wit vlakje en is nu definitief rood.


Vanaf ca. 1986 werd het B-merk Papita geleidelijk vervangen door de opvolger King.


2008 - heden. Het witte vlakje is verdwenen en het olifantje heeft een wit randje gekregen.


   
  01 02 03 04
NSF  [61]
457
Mens Erger Je Niet !
Jaar:
1949 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
NSF
Algemene spelnamen:
Mens Erger Je Niet
Ludo

Behoort tot reeksen:
Mens-Erger Klassiek


 
Eenvoudig uitgevoerde 4-speler versie. Langs de onderzijde de tekst "Wettig gedep.", zonder nummer of andere aanduidingen op het deksel. Het speelbord vermeldt tevens "Ned. Fabrikaat". Aan de binnenzijde van het deksel de spelregels.
In 1949 nam Jumbo de kartonnagefabriek "Best Ever" over, die later werd omgedoopt tot "Nederlandse Spellen Fabriek" (NSF). Dit paste in de strategie om zich meer te gaan toeleggen op de productie van spellen, i.p.v. speelgoed. Vermoedelijk is dit n van de eerste dozen, zoniet d eerste van de Nederlandse Spellen Fabriek (NSF). Tevens werd hiermee een nieuwe aanpak ingeluid om naast de kwalitatief goede (en dus relatief dure) Jumbo dozen een goedkopere "budget" reeks te voeren. Dit werd later voortgezet in de Papita en King spellen. Foto 1,3: Amsterdams Historisch Museum.

* * *

10985
Mens Erger Je Niet !
Jaar:
1949 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
NSF
Algemene spelnamen:
Mens Erger Je Niet
Ludo

Behoort tot reeksen:
Mens-Erger Klassiek


 
Langs de onderzijde de tekst "Wettig gedep." nu aan de rechterzijde.

* * *

14993
Blaas - Voetbalspel
Jaar:
1949 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
NSF
Algemene spelnamen:
Blaasvoetbal


 


* * *

1890
Brilliant Mosaic
Jaar:
1949 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
NSF
Algemene spelnamen:
Mozaik / Mosaic
Behoort tot reeksen:
Speelgoed


 


* * *

15520
Brilliant Mosaic
Jaar:
1949 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
NSF
Algemene spelnamen:
Mozaik / Mosaic
Behoort tot reeksen:
Speelgoed


 


* * *

19242
Vlechtschool
Jaar:
1949 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
NSF
Algemene spelnamen:
Knutselen / Frobelen
Behoort tot reeksen:
Speelgoed


 
Collectie Speelvogel (www.toycollector.be)

* * *

10317
Wij Gaan Vissen
Jaar:
1949 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
NSF
Algemene spelnamen:
Hengelspel
Aquarium
Visspel

Behoort tot reeksen:
Flora en Fauna


 
Collectie Eddy Raymann

* * *

14084
Wij Gaan Vissen
Jaar:
1949 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
NSF
Algemene spelnamen:
Hengelspel
Aquarium
Visspel

Behoort tot reeksen:
Flora en Fauna


 


* * *

437
Halma
Jaar:
1949 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
NSF
Algemene spelnamen:
Halma


 
Het logo NSF staat voor de "Nederlandse Spellen Fabriek", die sinds 1950 bordspellen maakt. In de beginjaren werd uitsluitend voor Jumbo geproduceerd. De binnendoos komt ook voor met wit-papieren bekleding .

* * *

1400
Hoedje Af !
Jaar:
1949 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
NSF
Algemene spelnamen:
Hoedje Wip
Vliegende Hoeden


 
Matrix 8x8

* * *

411
Hoedje af ! - Hoedjes Wippen
Jaar:
1949 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
NSF
Algemene spelnamen:
Hoedje Wip
Vliegende Hoeden


 
De Nederlandse Spellen Fabriek (NSF) waarvan het oude logo op het deksel staat werd in 1950 opgericht en produceerde in de beginjaren uitsluitend voor Jumbo (Hasuemann en Hötte). Daar het spel hier nog onder de naam NSF wordt verkocht moet het van vóór de komst van Diabolo zijn.

* * *

6727
Ganzenbord
Jaar:
1949 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
NSF
Algemene spelnamen:
Ganzenbord
Behoort tot reeksen:
Ganzenbord Klassiek
Ganzenbord in doos


 
NSF = Nederlandse Spellen Fabriek

* * *

452
Het nieuwe Ganzenspel
Jaar:
1949 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
NSF
Algemene spelnamen:
Ganzenbord
Behoort tot reeksen:
Ganzenbord Klassiek
Ganzenbord in doos


 
Linksonder op het deksel staat het logo van de Nederlandse Spellen Fabriek. Deze produceert bordspellen sinds 1950. Het type pion is vrij oud. NSF produceerde in die tijd uitsluitend voor Hausemann & Hötte (Jumbo).
Vergelijk ook Index Nr 9857.
 
Foto 3: Collectie Fred Horn, Vlaams Spellenarchief te Brugge

* * *

15767
Maak je Niet Nijdig !
Jaar:
1949 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
NSF
Algemene spelnamen:
Mens Erger Je Niet
Ludo

Behoort tot reeksen:
Mens-Erger Imitaties


 
Eén van de NSF spellen die duidelijk zijn overgenomen uit het portfolio van een vorige uitgever, welke in HONGS vooralsnog is aangeduid als "Voorganger NSF".

* * *

7491
Mens Erger Je Niet !
Jaar:
1950 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
NSF
Algemene spelnamen:
Mens Erger Je Niet
Ludo

Behoort tot reeksen:
Mens-Erger Klassiek


 
4-speler versie. Deze doos toont slechts een paar kleine verschillen t.o.v. de NSF doos uit 1949. De tekst "Wettig Gedep." op het deksel is nu in een schuin lettertype gedrukt zoals dat ook bij latere dozen wordt aangetroffen en de spelregels aan de binnenzijde van het deksel zijn eveneens in een ander lettertype gedrukt.

* * *

16353
Mens Erger Je Niet !
Jaar:
1950 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
NSF
Algemene spelnamen:
Mens Erger Je Niet
Ludo

Behoort tot reeksen:
Mens-Erger Klassiek


 
6-speler versie, gezien het aantal pionnen. Het speelbord is dus dubbelzijdig.

* * *

10575
Punniken Fricotin
Jaar:
1950 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
NSF
Algemene spelnamen:
Breien / Weven
Punniken

Behoort tot reeksen:
Speelgoed


 


* * *

439
Halma
Jaar:
1950 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
NSF
Algemene spelnamen:
Halma


 
In de doos zit ook nog een speelbord voor Mensch Erger Je Niet en pionnen met aan de voet een uitstekend randje die daar waarschijnlijk bijhoren, gezien het "Mensch" in de titel (werd gevoerd tot ca. 1947 in combinatie met dit type pion).
Het onderste speelbord is echter wel een Halma bord en de gladde pionnen horen hier duidelijk bij.
Het logo NSF staat voor de "Nederlandse Spellen Fabriek", die sinds 1949 bordspellen maakt. In de beginjaren werd uitsluitend voor Jumbo geproduceerd. Daarmee is dit mogelijk een vroege voorganger van de latere rode Jumbo Halma dozen.

Foto's: Speelgoedmuseum Deventer

* * *

174
Halma Voor 2 of 4 personen
Jaar:
1950 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
NSF
Algemene spelnamen:
Halma


 


* * *

18982
Ludo
Jaar:
1950 (+/-)
Uitgevers / Fabrikanten:
NSF
Algemene spelnamen:
Mens Erger Je Niet
Ludo

Behoort tot reeksen:
Mens-Erger Imitaties


 
Collectie Fred Horn, Vlaams Spellenarchief te Brugge

* * *


Sitemap |  Disclaimer & Copyright |  Over deze website |  Contact |  Links